همرازتو

نوجوانی، بلوغ و جوانی دوران حساس زندگی هر فردهستند. دوران نوجوانی زمانی است که تغییرات ظاهری و درونی با هم همراه می شوند تا کمال فرا رسد. در این دوران نه تنها رشد جسمانی آهنگی سریع دارد بلکه تکامل احساسات، روابط اجتماعی و منطقی نیز حرکتی تند و رو به جلو دارند. بلوغ دوران شناخت خود و پدیده های پیرامون خود است و شناخت یعنی تولد و زندگی دوباره. جوانی دوران تجارب سبز است. سبز سمبول طراوت، تازگی، روییدن و بهار است. سرما را از خاطره ها می زداید و خورشید را باهمه لطفش به یاد می آورد. 
بی شک سلامت جسمی، روحی و روانی در این مقاطع زندگی اساس احساسات زیبا و تجربیات موفق است. نوجوان بلوغ را تجربه می کند و تنها با دانش از وقایع این دوران است که او می تواند به خوبی از تغییرات روحی و جسمی خود استقبال کند و از آن یک فرصت در جهت رشد مهیا کند. جوان خود را در میان انبوهی از نیازهای جدید و احساسات نو می بیند، تغییراتی که به خودی خود ذاتی مقدس دارد و هدفش آماده سازی انسان برای برعهده گرفتن مسئولیتهای زندگی اجتماعی و خانوادگیاست. این تغییرات دنیای جدیدی از تواناییها را به روی جوان می گشاید و در مقابل مسئولیتهایگوناگون فردی، خانوادگی، اجتماعی و از همه مهمتر مسئولیت در مقابل خود و خدای خود را پدید می آورد. سلامت روح و جسم کلید برخورد صحیح با این تغییرات بالقوه مثبت است. جوان باید بداند که چه مسائلی روح و جسمش را تهدید می کند. او باید بداند که در مقابل تواناییهایی که خداوند به او اعطا نموده، چه مسئولیتهایی دارد. او باید روشهای حفظ سلامت خود را بشناسد و با آگاهی بر تهدیدات بیرونی مقابله کند و درعین حال از جوانی خود لذت برد و آنرا در خدمت ارتقاء خود و جامعه بکار گیرد. 
چرا بهداشت نوجوانان اهمیت دارد؟ 
دنیای امروز ، نوجوانان بیشتری نسبت به سایر زمان ها دارد.طبق سرشماری سال 1375،25% جمعیت کشور ایران را افراد19-10سال تشکیل می دهند . این تعداد افزون بر 16 میلیون نفر جمعیت میباشد.تاثیر دوره جوانیبر بقیه سالهای زندگیحیاتی است. نوجوانی زمان گذر از کودکی به بزرگسالی و آمادگی برایبزرگسالی است. نوجوانی زمان اکتسابباروری،اکتساب خصوصیات عاطفی هیجانی بزرگسالی، زمان کسب هویتفردی و اجتماعی و ... میباشد. بلوغفیزیکی،روانی و عاطفی درنوجوانیمتحولشده و ادامه می یابد. بسیاري از مشکلات جسمانی،روانی،اجتماعی و رفتارهای ناسالم ریشه در زمان نوجوانی دارند. ازدواج های ناموفق،حاملگی هایپرخطر،مرگ و میر ها،عادات ورفتارهای ناسالم از این زمان شدت می گیرند . تحقیقات نشان می دهندکه بیشتر افراد سیگاری اولین سیگار را در زمان بلوغ تجربه کرده اند.نوجوانان آینده سازان جامعه هستند. نوجوانان کنونی، جامعه و دنیا دهه های آینده را اداره خواهند کرد . پس پرداختنبه سلامت نوجوانان سرمایه گذاری برای آینده است. 
چالشهای سلامت در این دورانچیست؟ 
با اینکه نوجوانی درفرهنگ ها اغلب با جشن و شادی همراه است ولینوجوانان برداشت خوبی از بلوغ و بزرگ شدن ندارند. یک نظر سنجیاز دختران روستایی نشان داد که اکثر دختران نگرش منفی و احساس ترس و نگرانی ازبلوغ دارند و اکثراً رفتارهای ناسالم بهداشتی درباره قاعدگی از خودنشان می دهند. یافتههای مطالعه دیگری نشان داد که حدود 19-16% دختران و 19% پسران،بلوغ را حادثه ای خوشحال کننده و امیدوار کننده می دانند. نوجوان تغییراتی در جسم و روحخود احساس میکند. سئوالاتی برای او مطرح میشود ودچار اضطراب می گردد. به خود می گویداین علائم چیستکهدرمن رخ می دهد؟ آیا این تغییرات طبیعی است؟ آیا در همهاتفاق می افتد؟ چه تغییراتی طبیعی هستند؟ من کی ام ؟..... او نیاز به تطابق با این تغییراتدارد. 
دردنیا نیمی از نوجوانان درمقابل ایدز و بیماریهای مقاربتی وحاملگی حفاظت کافی ندارند؛درمعرض روابط جنسی ناسالم و حفاظتو حمایت نشده، مصرف مواد، بیماریهای مقاربتی، روابط جنسی فارغ از مسئولیت، حاملگیزودرس،خشونت،شکست دردرس و مدرسه و موارد مربوط به سلامت فردی، تغذیه، ورزش ... هستند. از مسائل دیگر آن است کهدخترانرفتارهای سلامت مناسبی در ضمن قاعدگی ندارند. عموماً منبع اکتساب اطلاعاتآنان،‌دوستان،کتبومجلات .... میباشد؛به نظر میرسد که نحوه برداشت افراد جامعهاز جنسیت و نقش جنسیتی خود سالم نیست و این امر موجب تظاهرات مختلف، اختلالات سلامتجسمانی، روانی،عاطفی واجتماعی میشود.
پس بصورت خلاصه می توان نتیجه گرفت که توجه بهمقوله بهداشت در این سنین و بخصوص بهداشت بلوغ و باروری هم اولویت بهداشتی و همدارای نتایج طولانی مدت برایسرمایه های آینده و آینده سازان جوامعاست. توجه داشته باشیم کهنوجوان در سنین بلوغ نیاز مبرمی به اطلاعات صحیح در زمینه بدن و سلامت خوددارد . بدیهی است اگر نوجواناطلاعات صحیحرااز منابعسالم دریافت نکند،اطلاعات خود راازمنابع ناسالم کسب خواهد کرد ودر این صورتصدمات طولانی مدتخواهد دید.
سخني با پدر ومادرها: شناخت نوجوان كار چندان آساني نيست، بيشترين تجربه هايي كه در گذشته كارساز بود، امروز كارآيي خود را از دست داده و عصر تكنولوژي همه چيزرا در هم ريخته است. اختراعات ، ابداعات و اكتشافات گوناگون، در گوشه و كنار جهان ، روي افكارآنان تاثير گذاشته است، بطوريكه نوجوان اكنون با ديدي متفاوت به مسايل پيرامون خود مي نگرد. نوجوان در گذشته به لباس ، اهميت چنداني نمي داد، كافي بود پوشاكي مناسب بر تن داشته باشد؛ ولي امروز، نوع لباس، رنگ ، طرز دوخت و حتي دكمه هاي آن مورد توجه وي قرار دارد.مد وپيروي از آن ، از شيوه هاي بالندگي نوجوانان شده است، در گذشته ، غالبا هر چند نفر در يك اتاق مي خوابيدند و صدايشان هم در نمي آمد، ليكن امروزه هر نوجواني طالب اتاقي جداگانه است؛ بنابراين، مشاهده مي كنيم كه همه چيز ، دستخوش تغيير و تحول گرديده و حاصل اين تحولات : آن كه : اطاعت كردن ها، جاي خود را به نافرماني داده ، و چشم گفتن ها و حرف شنوي ها ، مبدل به " تمي توانم" ها و " نمي شود" ها شده است. پدران امروز از نوجوانان خود انتظار اطاعت بدون چون و چرا دارند، و هميشه شكايت مي كنند كه: ما در جواني ، چنين و چنان بوديم! ولي آن نوجواني كه فلان فيلم جديد را در تلويزيون يا سينما ديده و درباره آن با والدينش ، به بحث و گاهي به جدل مي نشيند ، نمي تواند كوركورانه مطيع و فرمانبردار باشد، امروز ديگر دوره نصيحت و وصيت سپري شده و نوجوان از "بكن و نكن" ها خسته است، و به طنز مي گويد :" والدين ما زيادي براي ما بالاي منبر مي روند!" آيا اين همه تحولات و تغييرات نبايد ، انديشه در روش تعليم و تربيت را به ما يادآور شود؟! مسلما هيچ پدر و مادري علاقمند نيست كه با نوجوانش " بگو ، مگو" داشته باشد، ولي متاسفانه گاهي ، ناچار به اين كار مي شود؛ عيب از كجاست و مقصر كيست؟ تقصير نوجوان است ، يا تقصير پدر ومادرها؟! شايد هم هيچ كس مقصر نيست ؛ اصلا چرا دنبال مقصر بگرديم ؟ چرا به تغييرات و تفاوتها انديشه نكنيم؟ نقش والدین ، مربیان و اولیای امور نكات حائز اهميت در برخوردبا نوجوان كه بايستي از طرف والدين ، مربيان و اولياي امور مورد توجه قرار گيرند تا او بتواند دوران بحراني بلوغ را به سلامت پشت سر بگذارد برخي در ذيل اشاره شده است ، اميد است با در نظر گرفتن اين نكات ضروري به خود و فرزندمان كمك نمائيم: 
• عدم درک نوجوان از طرف افراد با صلاحیت ، باعث سوق پیداکردننوجوان ، به طرف منابعناصالح میشود و اغلب زیر بنایرفتارهای ناهنجار ،‌دربزرگسالی را فراهم می آورد. نقش حیاتیافرادکلیدی فوق به قرار زیر است:
• احترام به نوجوان
• ابراز علاقه و محبت به نوجوان،به ترتیبی کهنوجوان خود را شایسته دوست داشتن احساس کند
• درکنار اوونه درمقابل اوبودن
• دوست بودن با نوجوانبهجای ارباب و دشمن اوبودن
• ایجاد عزت نفس در نوجوان
• دادن شخصیت به نوجوان به ترتیبی که نوجوان نیاز به نشان دادن خودبه طریق رفتارهای پرخطر و ماجراجویانه نداشته باشد . ممکن است که مصرف مواد مخدر ازطرف نوجوان به دلیل دستیابیبه احساس استقلال از والدین و مخالفت صریح در مقابلمعیارهای جامعه و مقابله با اضطراب، گوشه گیری و افسردگی یا پذیرفته شدن از طرفگروه همسال باشد. فراراز خانه می تواند یکی از نشانه های مهماسترس های محیطی برروی نوجوان باشد . عواقب این اقدام بررویسلامت فرد واضح و روشن است. والدین و اولیاء با حمایت نوجوانمی توانند از این امر جلوگیری کنند.
• حمایتاز نوجوان باایجاد فضایی آرام،پرمحبت، به دور از مناقشات و قهر وغضب
• مشورت بانوجوان به جای قهر و تحکم ،راهنمایی برای انتخاب صحیح
• درک وضعیت بحرانیبلوغ
• کمک به هدایت نوجوان، برای عبور از مرحله نوجوانی و پذیرفتنمسئولیتهای بزرگسالی،‌نقطه اتکا بودن برای او،پشتیبان او بودن
• دانش و درک از خصوصیات و شرایط زیستی و فیزیولوژیک بلوغ نوجوان
• شناخت مسائل و مشکلات و نحوه برخورد صحیح با آن
• ایجاد اعتماد در نوجوان به ترتیبیکه اووالیدینو افراد ذیصلاح را مورد اعتمادترین و معتبرترین افراد بداند.
• راهنمایی و هدایت نوجوان درانتخاب دوستان مناسب
• رابطه همدلانه و صمیمانه به جای تمسخر او
• دردسترس بودن برای مشاوره ویاریرساندن بهاو
• ایجاد سرگرمی سازنده درمنزل و خارج از منزل
• تشویق برای فعالیت درگروههای همسال ازقبیل فعالیت های ورزشی ،هنری ، درسی و تحصیلی ، تفریحی،‌آموزشی
• نظارت بر نیازمندی های بهداشت و سلامتی ازقبیل تغذیه ، ورزش ،رفتارهای سالم
• دادن اطلاعات مورد لزوم درباره تصمیمات مهم زندگی از قبیل ازدواج، بارداری ، دوستیابی و دانش جنسی و جنسیتی ، جایگاه ها ، حقوق و احترام افراد
• جلوگیری از خشونت و رفتارهای مخرب ، کنترل انگیزه های رفتارهایناسالم
• کمک به ایجاد اعتماد بهنفس و تحت تاثیردیگران نبودن،به نحوی که نوجوان توان تجزیه و تحلیل شرایط وشهامت گفتن« نه» راداشته باشند. 
ويژگي هاي دوران بلوغ: 
بلوغ زمان تغييرات سريع است.بلوغ با تغييرات مشخص و رشد سريع در همه اندامهاي بدن همراه است.تغييرات ناگهاني و سريعي كه هنگام بلوغ اتفاق مي افتد ، موجب سراسيمه شدن ، دست پاچگي و نگراني نوجوان مي شود و در خيلي از موارد منجر به بروز رفتارهاي ناهنجار و غير مطلوبي در آنان مي گردد. 
تغييرات در دوران بلوغ:
بلوغ بحراني ترين دوره زندگي هر فرد است و برخورد صحيح والدين به نوجوانان كمك مي كند تا اين دوره پر تلاطم را آرام پشت سر بگذارند. سالم يا فاسد بار آمدن نوجوان به چگونگي تربيت او در خانه و محيط اجتماعي بستگي دارد.تغييرات دوران بلوغ كه در پسر و دخترمتفاوت است شامل دو دسته اند:
1-تغييرات جسمي 2-تغييرات روحي رواني
تغييرات دوران بلوغ در پسران:
تغييرات جسمي :
بارزترين اين تغييرات به خصوص در سالهاي 12 تا 17 سالگي است كه تحت تاثير هورمون جنسي مردانه بروز مي كند . در پسران صفات ثانويه جنسي ديرتر از دختران بروز مي كند. تغييرات جسمي حاصل از بلوغ پسران شامل:
رشد موهاي زهار و زير بغل:ابتداموي زهار ( ناحيه تناسلي خارجي) و حدود 20 ماه بعد موي زير بغل ، سينه و صورت رشد مي كند و همزمان فعاليت غدد عرق و چربي افزايش يافته آكنه ايجاد مي شود. به دليل اثرات اجتماعي ، رويش موي صورت براي پسران اهميت زيادي دارد.
احتلام شبانه: يك سال پس از رشد بيضه ها و معمولا شبانه يانزديك صبح و درخواب و به طريق غير ارادي اتفاق مي افتد.
رشد قد، بازو و ساق: دراين دوره رشد جهشي قد شروع و به طور متوسط 7 تا 5/12 سانتي متر در سال به قد پسران افزوده مي شود و قدرت عضلاني و پهناي سينه افزايش مي يابد.
تغيير صدا:به تريج اتفاق مي افتد ، ابتدا دو رگه و سپس صدا بم تر ومردانه مي شود.
شروع تغييرات و سن بروز آنها در افراد مختلف متفاوت و تحت تاثير مجموعه عوامل هورموني ، ژنتيك و محيطي مي باشد كه در اين ميان تغذيه مناسب و كافي ، ورزش و فعاليت جسماني و رفاه جسمي و روحي تاثير به سزائي دارند.
تغييرات روحي –رواني: 
تغييرات اخلاقي كه در اين دوره براي نوجوان بروز مي كند:
 به سرعت عصباني و خشمگين مي شود در عين حال به سرعت پشيمان گشته و خود را سرزنش مي كند و به طور كلي ناسازگار است.
 در مواردي گستاخ و نامهربان و خشن و بي ادب جلوه مي كند. ولي انتظار دارد با محبت و دوستي باوي رفتار شود. 
 به نحو افراطي به خود توجه دارد و به جالب بودن ظاهرش بسيار علاقمند است و به دنبال كسب محبوبيت ( حتي در جنس مخالف) مي باشد. در عين حال دچار بي ثباتي عاطفي است و به دليل بد اخلاقي و تندي مزاج و بد اخمي هاي بيجا تمايل به گريه كردن دارد.
 خود را همه چيزدان مي پندارد و به همه چيز انتقاد مي كند
 نسبت به والدين عناد و سرگشي دارد كه نشانه اي از استقلال طلبي اوست و نه خصومت و دشمني.
 ترس و نگراني هاي درسي و جنسي و ترس از تمسخر دوستان موجب اضطراب و آشفتگي وي مي شود.
 تمايل به گوشه گيري دارد.
 احساس دلتنگي و خستگي مي كند
 تمايل به مخالفت هاي اجتماعي دارد
 شرم و حياي بيش از حد دارد
 همزمان با اين دوره نگراني هاي خاص اجتماعي پسران مانند نگراني در مورد آينده تحصيلي ، خدمت سربازي ، آينده شغلي و وضع مالي با افزيش سن نوجوان و نزديك شدن به سال هاي پايان نوجواني افزايش مي يابد.
در اين دوران خانواده موظفند نوجوان را آگاه سازند و اعتماد به نفس و استقلال و ابتكار آنان را پرورش دهند.
تغييرات دوران بلوغ در دختران:
تغييرات جسمي :
علاوه بر بزرگ شدن همه جانبه اندام هاي بدن ، افزايش وزن وقد،برجسته شدن پستان ها، رشد موهاي زائد در ناحيه زهار و زير بغل، مهمترين تغييري كه در بدن دختران رخ مي دهد قاعدگي(عادت ماهيانه) است.
تعريف قاعدگي: به خونريزي دوره اي رحم ، قاعدگي مي گويندو از زمان شروع خونريزي قاعدگي تا شروع خونريزي دوره بعدي طول مدت قاعدگي گفته مي شود كه معمولا 28 روز مي باشد و در برخي افراد بين 21 تا 35 روز است. طول مدتبين دو قاعدگي در يك نفر نيز عموما ثابت نيست.
فاصله دو قاعدگي تحت تاثير اضطرابهاي محيطي ، تغييرات فصلي و چگونگي وضعيت تغذيه اي قرار دارد ، به طور مثال دختراني كه به مدت طولاني از خانواده دور مي شوند فاصله قاعدگي آنها نا منظم مي شود.بايد دانست بي نظمي قاعدگي تا ايجاد قاعدگي هاي منظم حداكثر دو سال طول مي كشد تا بدن با تغييرات هورموني هماهنگي يابد. خون قاعدگي به آهستگي و به تدريج طي چند روز ( به طور متوسط بين 3تا 7 روز) از بدن خارج مي شود.
توجه داشته باشيد كه بر اثر تغييرات هورموني در بسياري از دختران ترشحات ديگري به غير از خون قاعدگي در طول ماه وجود دارد كه معمولا زرد كم رنگ و يا سفيد و يا بي رنگ مي باشد و بوي كمي دارد يا اصلا بوئي ندارد.اگر رنگ اين ترشحات قهوه اي يا سبز شود ويا بوي شديد داشته باشد ممكن است باعث خارش و سوزش شود، در اين وضعيت بايد به پزشك مراجعه شود.